Nhớ cái lúc, mới sáng sớm còn nằm trên giường đã nghe chuông điện thoại reo: “Ba tau mới đi lặn được mấy con lạch biển. Múp zụp, tươi chán, qua nhanh kẽo hết phần”. Mới nghe tới lạch biển là 2 cái mắt lờ mờ bỗng sang rực lên, bung ra khỏi giường như cái lò xo.

Quả thật kể từ ngày xa rời xứ biển, cứ mỗi lần ghé về tôi lại khao khát được nhìn thấy con lạch biển tươi roi rói như thế.

Nhớ hồi, ba thằng bạn đi về được 3 con lạch. Con nào con đấy dài chừng hai tấc, to bằng cổ tay, chừng một ký rưỡi. Lạch biển da trơn, thân dài, đuôi dẹt. Nó khác lạch nguồn ở chỗ sống ở vùng biển cạn, cửa sông và có kích cỡ lớn gấp nhiều lần.

Ở vùng cửa biển Quảng Nam, lạch biển xuất hiện nhiều nhất vào tháng 5, tháng 6 âm lịch. Bề ngoài lạch biển trông không có gì đáng nhìn, da trơn lại có mùi tanh nên khâu sơ chế đòi hỏi phải quen tay và có kinh nghiệm.

Điều đặc biệt, người ta không dùng nước sôi mà dùng tro bếp, nước chanh hoặc khế để làm sạch nhớt của chúng. Cách này vừa giúp làm cho con lạch được sạch, vừa đánh tan mùi tanh, thịt lại không bị cứng.

Tôi với cậu bạn hì hục “vật” mấy con lạch mới làm sạch, cắt khúc, lóc phần thịt và xương, đầu lạch ra để riêng.

Chúng tôi chịu trách nhiệm cho công đoạn sơ chế còn ba bạn lo phần các phụ gia chế biến như sả, ớt, tiêu, hành, tỏi… đi kèm còn có cả hành, ngò, ngũ điếc, khế, măng…

Mỗi nơi mỗi kiểu, lạch được chế biến thành hơn chục món khác nhau. Nơi thì chiên giòn, nướng sả ớt, nơi  hấp, rang muối, um, lẩu… Riêng ở vùng biển Quảng Nam, người ta khoái khẩu nhất là lạch xào lăn – món đầu tiên chế biến từ lạch mà tôi biết.

Một phần thịt lạch mang thái mỏng rồi cho vào nồi ướp gia vị vừa ăn. Gia vị gồm muối hầm, bột ngọt, tiêu, ớt. Độ mươi phút cho thấm đều thì bắt lên chảo, khử dầu, đổ thịt lạch vào xào. Bí quyết ở chỗ là để lửa liu riu, đợi nước đặc lại rồi thêm cà chua, hành tây, ngò gai vào.

Cho thịt vào đĩa rắc rau húng, đậu phụng rang lên trên để dậy mùi thơm. Nhắc đên đây tôi lại chảy them.

Thử một miếng và tận hưởng hết hương vị đậm đà, ngon ngọt của biển. Món này đúng điệu nhất phải ăn cùng bánh tráng nướng, thêm xị rượu gạo lai rai. Thế mới hiểu tại sao bạn ưu tiên chế biến món này dành riêng cho ba bạn.

Lạch biển xào lăn đã “toẹt vời ông mặt trời” rồi nhưng nấu canh chua cũng ngon không kém.

Bắt chảo dầu nóng, phi hành cho thơm. Cho phần xương, đầu lạch khúc đã thấm gia vị vào um. Sau đó cho măng, cà chua, khế vào tiếp tục đun nhỏ lửa. Vài phút sau đổ nước đã nấu sôi vào (nước phải sôi để cá không tanh nhé ^^). Thêm chuối chát, khế và chờ nước sôi trở lại là được, nêm gia vị vừa ăn rồi bỏ rau thơm vào.

Món này thường được dùng ăn với cơm nóng hay bún đều ngon hết xảy nhé.

Thực đơn yêu thích của bạn còn một món khá độc đáo. Không riêng gì người lớn mà cả bọn trẻ em đều thích đó là ram lạch. Thái to phần thịt lạch rồi băm nhuyễn. Cho gia vị muối, bột ngọt, đường, tiêu và tỏi băm nhuyễn, trộn đều cho gia vị quyện vào lạch.

Tiếp tục lấy bánh tráng gói một ít thịt lạch lại thành cuộn tròn. Ram chin trong chảo dầu nóng đến khi ram ngả màu vàng ruộm, nhanh tay vớt ra để ráo dầu trước khi trưng bày lên đĩa.

Món này có thể ăn vặt hoặc cuốn bánh tráng tùy thích. Rau sống chấm nước mắm chua ngọt, hương vị đặc trưng khó kiếm ở bát kì nơi đâu.

Rất dân dã nhưng món ngon từ lạch đã góp phần làm phong phú cho nền văn hóa ẩm thực vùng biển. Đặc biệt hơn, lạch biển được xếp vào nhóm hải sản giàu dinh dưỡng. Nên dù bám biển lâu năm, được ăn lạch biển thường xuyên nhưng nhiều gia đình ở đây vẫn xem lạch là món ngon số dách.

Khách phương xa đến chơi, người xa quê về thăm nhà, nếu có duyên gặp mùa lạch, thế nào cũng được mời thưởng thức sản vật quý nơi vùng đất xứ biển miền Trung.